Polikistik Over Hastalığı
Normal yumurtalık fonksiyonları
Polikistik over hastalığının nasıl
oluştuğunu anlayabilmek için, yumurtalık fonksiyonlarının bilinmesi
gerekir. Üreme çağında yumurtalıkların iki ana fonksiyonu vardır;
bunlardan biri düzenli adet kanamalarının arasında yumurta üretimi,
diğeri ise östrojen ve
progesteron hormonlarının Salınmasıdır.
Bu hormonlar yumurtayı döllenmeye ve
Fallop tüplerini de embryo transferine hazırlar, ve döllenen embryonun
rahimde tutunabilmesi için gerekli ortamı sağlar.
Beyindeki hipofiz bezinden yumurta
gelişimini uyaran hormon (FSH) ve yumurtanın olgunlaşarak çatlamasını
uyaran hormonların (LH) salınımı ile yumurta gelişimini ve
yumurtalıklarda hormon üretimini kontrol eder.
Adet sonrasında FSH ve LH
hormonlarının etkisi ile folikül gelişimi başlar, östrojen salgılayan
her folikül bir yumurta içerir. Menstruel siklusun (adet dönemi)
ortasında yumurtlama gerçekleşir.
Baskın olan folikül çatlar ve yumurta
Fallop tüplerine atılır, çatlayan folikülün hücreleri progesteron
hormonu salgılar. Boş folikül büzüşür, ve oluşan sarı renkli yapıya
korpus luteum adı verilir.
Menstruel siklusun luteal faz denen ikinci döneminde korpus luteumdan östrojen ve çok miktarda progesteron salgılanır.
Eğer döllenme gerçekleşirse döllenen
yumurta (embryo) Fallop tüplerinde üç dört gün geçirdikten sonra rahime
gelerek endometrium denen rahimin iç tabakasına yerleşir. Östrojen ve
progesteron rahmi embryonun tutunabilmesi için hazır hale getirir, ve
embryonun besinini sağlar.
Eğer döllenmiş yumurta rahme
tutunamazsa bu hormonlar yumurtlamadan iki hafta sonra iyice azalır, ve
rahimin iç tabakası dökülür, buda adet kanamasına neden olur. Menstrüel
siklus tekrar başlar.
Polikistik Over Hastalığı
Beyindeki hipofiz bezi yeterli miktarda FSH ve LH hormonu salgılamazsa
yumurtlama gerçekleşmez, ve folikül (yumurta) gelişimi menstrüel
siklusun ilk döneminde durur. Bu yüzden östrojen ve androjen hormonları
sürekli yüksek düzeylerde olur. Yumurtalıklar büyür ve kistler oluşur,
buda daha fazla östrojen ve androjen (erkeklik hormonu) hormonu
salınmasına yol açar.
Artan hormon düzeyleri ve yumutlamanın
olmaması kısırlığa neden olur. Artmış hormonlarla sürekli uyarılan
endometrium (rahimin iç tabakası) kalınlaşır, ve buda fazla ve düzensiz
kanamaya yol açar.
Yüksek dozdaki östrojenin endometrimu
sürekli uyarması sonucu yıllar içinde rahim kanseri gelişebilir. Artmış
androjen (erkeklik hormonu) düzeyleride aşırı kıllanmaya neden olur.
Polikistik Over Hastalığının Tanısı
Polikistik over hastalığının tanısı hastanın yakınmaları ve muayenesi ile kolaylıkla konabilir.
Tanının doğrulanabilmesi için kan
hormon düzeylerinin ölçümü gerekir. Ultrason incelemesi ile
yumurtalıklardaki kistler belirlenir. Eğer hastalık uzun süreden beri
devam ediyorsa rahimden parça alınarak değerlendirilir.
Polikistik Over Hastalığının Nedenleri
Yumurtalıkların fonksiyonunu bozarak polikistik over hastalığına neden olan birçok faktör vardır. Bilinen bazı nedenler;
Şişmanlık
Polikistik over hastalığının en sık görülen nedeni şişmanlıktır. Yağlı
dokular östrojen salgılar, buda beyindeki hipofiz bezinden yeterli FSH
salgılanmasını engelleyerek yumurtlamayı engeller.
Diabet (Şeker Hastalığı)
İnsülin düzeylerinin yüksek olduğu diabetli hastalarda yumurtalıkların
normal fonksiyonu bozulur ve polikistik over hastalığına benzer tablo
gelişir.
Hormonal Bezlerdeki Düzensizlik
Böbrek üstü bezler veya diğer hormon salgılayan bezler çok aktif hale
gelebilir ve polikistik over hastalığının bulgularını oluşturur. Fazla
androjen (erkeklik hormonu) üretilmesi yumurtlamayı engeller. Adrenal
bezlerden salgılanan androjenler yağ dokusunda östrojene çevrilir.
Polikistik Over Hastalığının Tedavisi
Tanısı konduktan sonra polikistik over hastalığının tedavisi kolaydır.
Hasta ileride gebelik istemese bile mutlaka tedavi görmelidir, çünkü
uzun süre yüksek düzeydeki hormonlara maruz kalınması rahim kanserine
yol açabilir.
Kilo Verme
Birçok polikistik over hastası kilo vererek normale dönebilir. Uzun
süreden beri şişman olan kişilerin kilo vermesi zaman ve çaba
gerektirir. Bu hastaların doktor kontrolü altında verilen diet
programlarını uygulamaları ve ekzersiz yapmaları gerekmektedir.
Ovulasyon İndüksiyonu (Yumurtlamanın Uyarılması )
Hastalığın tedavi edilmesindeki ana amaç kadının çocuk sahibi
olabilmesi için yumurtlamanın uyarılmasıdır. Bu amaçla doktor
kontrolünde bazı hormon ilaçları kullanılır. Klomifen aı verilen ilaç
ile yapılan tedavi ekonomik, kolay ve yan etkileri azdır.
Beyindeki hipofiz bezini uyararak
yumurta uyarıcı hormonun salgılanmasını sağlar. Bazen yüksek dozda ve
uzun süreli kullanımı gerekebilir. Klomifene cevap vermeyen vakalarda
enjeksiyon ile uygulanan hormon ilaçları kullanılır. Bu ilaçlar
yumurtalıkların daha fazla uyarılmasına ve çoğul gebeliklere yol
açabilir.
Hormon Tedavisi
Polikistik over hastalığının tedavisinde kullanılan en iyi hormon ilacı
düşük doz doğum kontrol haplarıdır. Bunlar yumurtalıklardan hormon
üretilmesini azaltarak yükselmiş androjen (erkeklik hormonu)
düzeylerinin düşmesini sağlar.
Eğer 35 yaşın üzerinde ve sigara
içiyorsanız doğum kontrol hapları önerilmez. İleride hamilelik
istenmediğinde ve androjen düzeylerinin çok yüksek olduğu hastalarda
aylık progesteron tedavisi ile adetler düzenlenir.
Cerrahi
İlaçlar ile tedavi sağlanamazsa laparoskopi ile lazer veya elekrokoter uygulanarak yumurtlama uyarılabilir.
Erken Tanı
Annesinde polikistik over hastalığı olan kadınlar dikkatli olmalıdır.
Eğer adetlerin başlamasından beri adet düzensizlikleri varsa polikistik
over hastalığı yönünden araştırma yapılması gerekir.
Sonuç
Polikistik over hastalığı aşırı kıllanmaya, adet düzensizliklerine,
aşırı kanamalara, yumurtlamanın olmaması ve kısırlığa yol açar.
Hastalığın nedeni kesinlikle bilinmemesine rağmen hastalık başarı ile
tedavi edilebilir...